HISZPANIA

BURGOS – GOTYCKA KATEDRA Z LISTY UNESCO

„Wystarczy popatrzeć na gotyckie katedry. Nie ma piękniejszych rzeczy.” Autorem tych słów jest polski poeta i muzyk rockowy Marcin Świetlicki. W pełni zgadzam się z artystą, jednak parafrazując jego wypowiedź, powiedziałabym tak: Wystarczy popatrzeć na gotycką katedrę Najświętszej Marii Panny w Burgos. Nie ma piękniejszej rzeczy.

To właśnie ta świątynia, będąca arcydziełem gotyckiej architektury, sprawiła, że zapragnęłam odwiedzić Burgos – miasto położone w północnej Hiszpanii, w regionie Kastylia i León.

31 października 1984 roku katedra została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest jedyną hiszpańską katedrą wpisaną na tę listę jako samodzielny obiekt, a nie część zabytkowego zespołu miejskiego. Niemal sto lat wcześniej, w 1885 roku, uznano ją za zabytek narodowy, co przyczyniło się do podjęcia prac restauratorskich. Świątynia ucierpiała między innymi podczas wojny o niepodległość Hiszpanii, kiedy została splądrowana przez wojska francuskie.

Gwoli ciekawostki dodam, że wizerunek katedry znalazł się również na hiszpańskiej monecie okolicznościowej o nominale 2 euro, wyemitowanej w 2012 roku w ramach serii poświęconej obiektom z listy UNESCO.

Budowę katedry rozpoczęto 21 lipca 1221 roku, za panowania Ferdynanda III Świętego, z inicjatywy biskupa don Mauricia. Stanęła na miejscu wcześniejszej świątyni romańskiej, która wraz z rozwojem Burgos i wzrostem liczby jego mieszkańców okazała się zbyt mała.

Zaprojektowano ją jako trójnawową bazylikę z transeptem, na planie krzyża łacińskiego o wymiarach 84 na 59 metrów. Jej architektura nawiązuje do francuskiego gotyku, jednak rozbudowa i przekształcenia trwające przez kolejne stulecia sprawiły, że możemy w niej dostrzec również elementy renesansowe i barokowe.

Szczególnie imponująca jest główna fasada katedry, z centralną bramą Puerta del Perdón, ogromną gwiaździstą rozetą i galerią posągów królewskich. Całość flankują dwie wieże zwieńczone misternie wykonanymi, ażurowymi iglicami.

Równie imponujące jest wnętrze katedry. Nawa główna ma szerokość 11,3 metra i wysokość 25,2 metra. Przykrywa ją sklepienie krzyżowo-żebrowe. Na przestrzeni stuleci w świątyni powstawały kolejne kaplice. Dziś jest ich dziewiętnaście, wśród nich niezwykłej urody Kaplica Konstabli, usytuowana w obejściu prezbiterium, za ołtarzem głównym.

Kaplica zawdzięcza nazwę fundatorom jej budowy – konstablowi Kastylii, Pedrowi Fernándezowi de Velasco, i jego żonie, Mencíi de Mendoza. Znajduje się w niej ich wspólny nagrobek z postaciami obojga małżonków wyrzeźbionymi z marmuru karraryjskiego.

Kaplica powstała na miejscu wcześniejszej, skromniejszej kaplicy poświęconej św. Piotrowi. Zbudowano ją na planie sześciokąta, który w górnej części przechodzi w ośmiobok. Wieńczy ją olśniewające sklepienie gwiaździste. W jego centrum znajduje się ażurowa, ośmioramienna gwiazda, której kamienny maswerk nawiązuje do dekoracyjności architektury islamskiej. Przez przeszklone otwory w sklepieniu do wnętrza kaplicy wpada światło.

W Kaplicy Konstabli uwagę zwraca również ołtarz, jednak moim zdaniem najciekawszy znajduje się w kaplicy głównej katedry – Capilla Mayor. Jego monumentalna nastawa jest najważniejszą spośród 38 znajdujących się w świątyni.

Prace nad nastawą ołtarza głównego rozpoczęto w 1562 roku. Kierowali nimi bracia Rodrigo i Martín de la Haya. Powstała w stylu renesansowym, w odmianie określanej mianem romanizmu. Podzielono ją na trzy główne pionowe części. W centrum umieszczono pochodzącą z XV wieku figurę siedzącej Matki Boskiej z Dzieciątkiem, starszą od samej nastawy.

KAPLICA KONSTABLI
KAPLICA KONSTABLI
KAPLICA KONSTABLI – grobowiec Don Pedro Fernandez de Velasco i jego żony
OŁTARZ GŁÓWNY

W katedrze nie tylko ołtarz główny przykuwa uwagę, ale także imponująca kopuła wznosząca się nad skrzyżowaniem nawy głównej z transeptem. Zbudowano ją w latach 1540–1568, w miejscu wcześniejszej konstrukcji, która zawaliła się nocą z 3 na 4 marca 1539 roku.

Obecna kopuła, zwana cimborrio, ma ośmioboczny kształt i opiera się na czterech potężnych filarach. Wieńczy ją misternie wykonane, ażurowe sklepienie gwiaździste. Ściany bogato zdobią rzeźby i płaskorzeźby, a liczne okna doświetlają wnętrze. Cała konstrukcja wznosi się na wysokość około 50 metrów nad poziomem posadzki, czyli mniej więcej 25 metrów ponad sklepienie nawy głównej.

Król Filip II miał powiedzieć, że jest ona bardziej dziełem aniołów niż ludzi.

KOPUŁA

Inną, równie niezwykłą kopułę można podziwiać w zakrystii głównej katedry. Ma ona eliptyczny kształt i jest bogato zdobiona rokokowymi sztukateriami. W półkolistym polu poniżej przedstawiono Koronację Najświętszej Marii Panny w otoczeniu aniołów. Autorem dekoracji był karmelita José de San Juan de la Cruz, który pracował nad wystrojem zakrystii w latach 1762–1765.

ZAKRYSTIA GŁÓWNA
ZAKRYSTIA GŁÓWNA

Przebywając w nawie głównej, trudno nie zwrócić uwagi na chór, usytuowany przed transeptem i zajmujący trzy przęsła nawy głównej. Stalle chórowe wykonano z drewna orzechowego. W dolnym rzędzie znajdują się 44 siedziska, których oparcia zdobią rzeźbione postacie świętych oraz sceny z dzieciństwa Chrystusa. Górny rząd liczy 59 siedzisk z płaskorzeźbami przedstawiającymi życie Jezusa – od Zwiastowania po ukazanie się zmartwychwstałego Chrystusa św. Tomaszowi.

Pośrodku chóru znajduje się XIII-wieczna rzeźba nagrobna biskupa don Mauricia, inicjatora budowy katedry. Wykonano ją z drewna pokrytego tłoczoną i emaliowaną miedzią.

NAGROBEK BISKUPA DON MAURICIA

Innym grobem wartym uwagi jest miejsce spoczynku Rodriga Díaza de Vivara, zwanego Cydem Walecznym, oraz jego żony Jimeny Díaz. Ich szczątki przykrywa płyta z czerwonego jaspisu ze złoconym napisem. Przeniesiono je do katedry w 1921 roku.

Cyd jest jedną z najbardziej znanych postaci hiszpańskiej rekonkwisty, choć jego losy były bardziej skomplikowane, niż sugeruje późniejsza legenda. Walczył zarówno z chrześcijańskimi, jak i muzułmańskimi przeciwnikami, a przez pewien czas służył również muzułmańskim władcom Saragossy.

Wracając do kaplic, warto wspomnieć o Kaplicy Narodzenia Marii Panny, jednym z ciekawszych przykładów architektury renesansowej w katedrze. Jej fundatorką była Ana de Espinosa, wdowa po Pedrze Gonzálezie de Salamance, która przeznaczyła ją na rodzinną kaplicę grobową. Szczególną uwagę zwraca owalna kopuła z latarnią, otoczona bogatą dekoracją rzeźbiarską i malarską.

KAPLICA NARODZENIA MARII PANNY

Kaplica św. Anny, zwana także Kaplicą Niepokalanego Poczęcia, wyróżnia się świetnie zachowaną późnogotycką nastawą ołtarzową autorstwa Gila de Siloé oraz misternie zdobionym sklepieniem gwiaździstym.

W kaplicy znajduje się również alabastrowy nagrobek Luisa de Acuñi y Osoria – biskupa Burgos w latach 1456–1495. Jego leżącą postać wyrzeźbił w latach 1519–1520 Diego de Siloé. Rzeźba spoczywa na niskiej tumbie nagrobnej ozdobionej płaskorzeźbami.

KAPLICA ŚW. ANNY
KAPLICA ŚW. ANNY

Kaplica św. Grzegorza, jedna z najstarszych w katedrze, wyróżnia się sklepieniem krzyżowo-żebrowym o znacznie skromniejszej dekoracji niż w opisanych wcześniej kaplicach. Wspominano o niej już w 1239 roku, kiedy nosiła wezwanie św. Jana Ewangelisty, choć jej zachowana architektura wskazuje na koniec XIII wieku.

W 1576 roku papież Grzegorz XIII nadał znajdującemu się w niej ołtarzowi status ołtarza uprzywilejowanego. Od tego czasu przyjęła się obecna nazwa kaplicy.

Barokową architekturę z dekoracją w stylu rokoko reprezentuje Kaplica Relikwii, wzniesiona w latach 1761–1763 według projektu karmelity José de San Juan de la Cruz. Swoją nazwę zawdzięcza przechowywanym w niej relikwiom, które gromadzono w katedrze już od XI wieku. Choć niewielka, zapada w pamięć dzięki bogactwu złoconych dekoracji i trzem ozdobnym nastawom relikwiarzowym.

KAPLICA RELIKWII
KAPLICA RELIKWII

Kolejną wartą uwagi jest Kaplica Prezentacji, zwana również Kaplicą św. Józefa lub Kaplicą Lerma. Powstała w pierwszej połowie XVI wieku z inicjatywy Gonzala Díeza de Lermy – kanonika katedralnego i protonotariusza apostolskiego. Warto do niej zajrzeć choćby ze względu na jedno z najpiękniejszych sklepień gwiaździstych w katedrze, z ażurową rozetą w centrum, przez którą do wnętrza wpada światło.

KAPLICA PREZENTACJI

Do Kaplicy Relikwii przylega Kaplica św. Jana z Sahagún (San Juan de Sahagún). Zachowała gotyckie sklepienia, jednak uwagę przyciąga przede wszystkim rokokowa nastawa ołtarzowa z figurą patrona kaplicy. Można w niej również zobaczyć średniowieczne malowidła ścienne, wśród których znajduje się scena ukazania się Chrystusa Marii Magdalenie.

KAPLICA SAN JUAN DE SAHAGUN

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech katedry jest niezwykłe bogactwo dekoracji rzeźbiarskich i kamieniarskich. Do ich wykonania wykorzystywano między innymi jasny wapień wydobywany w kamieniołomach w Hontoria de la Cantera, niedaleko Burgos. Różnorodność form, kunszt wykonania i bogactwo zachowanych detali można podziwiać zarówno na zewnątrz, jak i we wnętrzu świątyni.

Przykładami kunsztu kamieniarskiego są dwa portale: gotycka Puerta de la Coronería (Brama Koronacyjna) z XIII wieku oraz platereskowa Puerta de la Pellejería, której budowę rozpoczęto w 1516 roku według projektu Francisca de Colonia.

BRAMA KORONACYJNA
BOCZNA ELEWACJA KATEDRY

Brama Koronacyjna (Puerta de la Coronería), znajdująca się po północnej stronie transeptu, usytuowana jest około ośmiu metrów powyżej poziomu posadzki katedry. Różnicę tę pokonują wyjątkowe Złote Schody (Escalera Dorada), zaprojektowane przez pochodzącego z Burgos Diega de Siloé i ukończone w 1523 roku.

Schody rozpoczynają się prostym biegiem prowadzącym do podestu, z którego rozgałęziają się na dwa ramiona. Te, po zmianie kierunku, ponownie łączą się na górnym podeście, przy Bramie Koronacyjnej. Obecnie nie są używane na co dzień, a w czasie Wielkiego Tygodnia służą jako miejsce wystawienia Najświętszego Sakramentu.

Zdobią je motywy roślinne, postacie ludzkie i fantastyczne zwierzęta, stanowiące wówczas nowość w sztuce hiszpańskiego renesansu. Złote Schody zawdzięczają swoją nazwę balustradom wykonanym z kutego, pozłacanego żelaza.

O ich sławie świadczy fakt, że wskazuje się je jako inspirację dla monumentalnych schodów Opery Paryskiej, zaprojektowanych przez Charles’a Garniera. Ich wpływ można również dostrzec w schodach luksusowego hotelu Biltmore w Los Angeles.

ZŁOTE SCHODY
ZŁOTE SCHODY

Do katedry przylegają gotyckie krużganki, których budowę rozpoczęto w drugiej połowie XIII wieku. Z górnego krużganka można przejść do Muzeum Katedralnego, zajmującego przestrzeń połączonych kaplic św. Jakuba (Santiago) i św. Jana Chrzciciela.

Zgromadzono w nim wiele cennych dzieł sztuki, między innymi obrazy, rzeźby, wyroby złotnicze i zabytkowe przedmioty liturgiczne. W Kaplicy św. Jakuba znajduje się również nastawa ołtarzowa zaprojektowana w 1772 roku przez Fernanda Gonzáleza de Larę.

MUZEUM KATEDRALNE
MUZEUM KATEDRALNE

Przy górnym krużganku znajduje się również Kaplica św. Katarzyny, wzniesiona w XIV wieku jako sala kapitulna. Wyróżnia ją efektowne sklepienie gwiaździste z promieniście rozchodzącymi się żebrami oraz ściany niemal całkowicie pokryte portretami biskupów Oca i Burgos.

Do kaplicy prowadzi ostrołukowy portal ozdobiony motywami zamków i lwów – heraldycznymi symbolami Kastylii i León. W jego polichromowanym tympanonie przedstawiono scenę Zdjęcia Chrystusa z krzyża.

KAPLICA ŚW. KATARZYNY
WEJŚCIE DO KAPLICY ŚW. KATARZYNY

Do Kaplicy św. Katarzyny przylega Kaplica Bożego Ciała, w której przez lata przechowywano arcyciekawy eksponat – tzw. kufer Cyda.

Według legendy opisanej w średniowiecznej Pieśni o Cydzie rycerz, potrzebując pieniędzy, zastawił u pożyczkodawców dwie skrzynie, które miały być wypełnione kosztownościami. W rzeczywistości znajdował się w nich piasek.

Eksponowany w katedrze kufer nie należał jednak do Cyda. To średniowieczna skrzynia, która służyła do przechowywania cennych dokumentów kapituły katedralnej.

Katedra w Burgos, będąca niezwykłym połączeniem gotyckiej architektury z dziełami wybitnych mistrzów kamieniarskiego i rzeźbiarskiego rzemiosła, na długo zapada w pamięć. Dla mnie była wystarczającym powodem, by odwiedzić miasto. I nie zawiodłam się.

Świątynia góruje nad Burgos i już z daleka przyciąga wzrok. Szczególnie pięknie prezentuje się z Mirador del Castillo, punktu widokowego położonego na wzgórzu zamkowym, w pobliżu Castillo de Burgos. Stamtąd można podziwiać jej sylwetkę na tle miejskiej zabudowy, zarówno w ostatnich promieniach słońca, jak i po zmroku.

WIDOK Z MIRADOR DEL CASTILLO
WIDOK Z MIRADOR DEL CASTILLO

Gotycka katedra prezentuje się znakomicie nie tylko z oddali, ale również z bliska. Z każdej strony odsłania inne detale, pozwalając odkrywać bogactwo dekoracji i złożoność jej architektury.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

Katedra jest podzielona na część turystyczną i liturgiczną. Dwie kaplice – św. Tekli (Santa Tecla) i Świętego Chrystusa z Burgos (Santo Cristo de Burgos) – przeznaczone są do modlitwy i nabożeństw. Nie znajdują się na trasie turystycznej, a wejście do nich prowadzi od strony głównej fasady.

Zwiedzanie katedry jest biletowane. Aktualne informacje dotyczące godzin otwarcia, cen biletów i możliwości bezpłatnego zwiedzania można znaleźć na oficjalnej stronie katedry w Burgos.

6 komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *